Warszawa,  29 września 2017 r.
BAS-WAPL-1781/17

Pan Poseł
Jan Duda
Przewodniczący Podkomisji 
do rozpatrzenia rządowego projektu
ustawy o mikroorganizmach 
i organizmach genetycznie
zmodyfikowanych oraz niektórych
innych ustaw

Opinia merytoryczna
dotycząca poprawek zgłoszonych przez Klub Poselski Kukiz’15 do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o mikroorganizmach i organizmach genetycznie zmodyfikowanych oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 1424)

Tezy 

1. Poprawki zgłoszone do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o mikroorganizmach i organizmach genetycznie zmodyfikowanych oraz niektórych innych ustaw mają na celu wprowadzenie całkowitego zakazu prowadzenia upraw GMO na całym terytorium Polski.
2. Uwzględnienie zgłoszonych poprawek spowoduje, iż Polska nadal nie będzie wywiązywać się z obowiązku wynikającego z art. 31 ust. 3 lit. b dyrektywy 2001/18/WE z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie i uchylającej dyrektywę Rady 90/220/EWG dotyczącego zgłaszania, rejestracji i informowania społeczeństwa o uprawach GMO. Powinny więc zostać odrzucone. 

I. Opis zgłoszonych poprawek

Poprawki zaproponowane przez Klub Poselski Kukiz’15 do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o mikroorganizmach i organizmach genetycznie zmodyfikowanych oraz niektórych innych ustaw mają na celu taką zmianę projektowanych przepisów, aby nie było możliwe prowadzenie upraw roślin genetycznie zmodyfikowanych na całym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Klub Poselski zgłosił dwadzieścia dwie poprawki w oparciu o projektowany art. 49a, ustanawiający teren całego kraju za „strefę wolną od upraw GMO”. 

II.	Szczegółowe uwagi do zgłoszonych poprawek 

W poprawce nr 1 zaproponowano skreślenie punktu 1 w art. 1 projektu, dodającego do art. 1 ustawy (zasad określonych w ustawie) punkt nr 5, dotyczący prowadzenia upraw roślin genetycznie zmodyfikowanych. Zaplanowane w projekcie dodanie punktu nr 5 rozszerza zakres ustawy w celu wywiązania się z obowiązku wynikającego z dyrektywy 2001/18/WE. Zatem jego wykreślenie byłoby sprzeczne z koniecznością dostosowania przepisów krajowych do prawa unijnego.
Poprawki nr 2 i 3 odnoszą się do możliwości tworzenia „stref prowadzenia upraw GMO” i nadzoru nad uprawami GMO. Klub Poselski proponuje zastąpienie projektowanego rozszerzenia kompetencji ministra (właściwego do spraw środowiska) o możliwość tworzenia „stref prowadzenia upraw GMO” i nadzoru nad uprawami GMO, obowiązkiem prowadzenia kontroli „przestrzegania pozostawania terytorium Rzeczpospolitej Polskiej strefą wolą od upraw GMO”. W następstwie usunięcia z przepisów „stref upraw GMO”, zaproponowano wykreślenie z projektu przepisów odnoszących się do tych stref (poprawki nr 4, 5, 8,13,15) lub odpowiednią zmianą brzmienia przepisów (poprawki nr 6, 7, 9, 10, 11, 12, 14, 16, 20, 21).
Klub Poselski Kukiz’15 zaproponował również zwiększenie kar pieniężnych za prowadzenie upraw GMO bez zezwolenia z przedziału 10 000- 30 000 zł na 50 000 zł opłaty stałej za każdy rozpoczęty hektar uprawy GMO bez możliwości jej zróżnicowania zależnie od różnych czynników (poprawka nr 19). W kolejnej z poprawek dotyczących finansów (poprawka nr 22) w art. 7 ust. 2 zaproponowano skreślenie pkt 1 określającego wielkość wydatków związanych z nadzorem nad uprawami GMO.
W poprawce nr 17 Klub Poselski proponuje, aby w rejestrze upraw GMO zamieszczać dane umieszczone we wniosku o wydanie zezwolenia na prowadzenie upraw GMO. To oznacza, że ze względu na brak prowadzonych upraw GMO na terenie Polski, rejestr ten niejako miałby być „wypełniony” danymi z wniosków o wydanie zezwolenia. Nasuwa się pytanie jakiemu celowi miałoby służyć publikowanie informacji zawartych we wniosków o wydanie zezwolenia, skoro nikt takiego zezwolenia nie może otrzymać i, w związku z tym, nikt takich upraw nie może legalnie prowadzić. Ponadto, w poprawce nr 18 proponuje się, aby wszystkie dane rejestru, czyli tak naprawdę dane z wniosku o wydanie zezwolenia na uprawę GMO były jawne. Wśród danych tych znajdują się dokumenty potwierdzające prawa własności do danej działki gruntowej, w tym imię, nazwisko i adres wnioskodawcy. Biorąc pod uwagę stosunek wielu obywateli Polski do GMO, takie ujawnienie danych pozwalające bez trudu dotrzeć do osoby wnioskodawcy mogłoby spowodować narażenie takiej osoby oraz ewentualnych współpracowników i rodziny na różne niebezpieczeństwa ze strony przeciwników upraw GMO. Ponadto proponowane rozwiązania mogą naruszać przepisy ustawy o ochronie danych osobowych.

W tym miejscu należy wspomnieć o podstawowym celu projektu ustawy”, jakim jest „uzupełnienie wdrożenia do polskiego porządku prawnego postanowień dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/18/WE”, a dokładnie art. 31 ust. 3 lit. b tej dyrektywy (kwestia zgłaszania, rejestracji i informowania społeczeństwa o uprawach GMO). Z chwilą akcesji do Unii Europejskiej Polska zobowiązała się do przestrzegania prawa UE. Wspomniana dyrektywa nakłada na Polskę konieczność uregulowania kwestii zgłaszania i prowadzenia rejestru upraw GMO na terenie kraju oraz informowania o tych uprawach obywateli. Z powodu braku takich przepisów Komisja Europejska złożyła skargę przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej. Trybunał Sprawiedliwości UE wydał wyrok, w którym orzekł, że Rzeczypospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 31 ust. 3 lit. b tej dyrektywy. Projektowane przepisy umożliwią wykonanie wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie C–478/13. Zgłoszone poprawki podważają ten cel.

Należy również nadmienić, że ze względu na niechęć obywateli wielu państw UE do upraw roślin GMO, w roku 2015 weszła w życie dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/412 z dnia 11 marca 2015 r. w sprawie zmiany dyrektywy 2001/18/WE w zakresie umożliwienia państwom członkowskim ograniczenia lub zakazu uprawy organizmów zmodyfikowanych genetycznie na swoim terytorium. Polska skorzystała z możliwości wyłączenia całego terytorium z upraw dotychczas zatwierdzonych roślin GMO (kukurydza MON810) oraz odmian, których procedura zatwierdzania dopiero się toczy (kukurydza 1507x59122, Bt11xMIR604xGA21, MIR604, 59122, Bt 11, 1507 oraz GA 21). „Oznacza to, że nawet po wprowadzeniu ww. produktów GMO do obrotu z możliwością uprawy stosownymi regulacjami unijnymi, nie będzie można ich legalnie uprawiać na terytorium Polski”. Zatem zamysł projektodawcy omawianych poprawek zostanie zrealizowany.

Autor: 
dr Dorota Ogryczak
specjalista ds. systemu gospodarczego
w Biurze Analiz Sejmowych

Akceptowała:
Wicedyrektor Biura Analiz Sejmowych

Krystyna Trembicka	

Deskryptory Bazy REX: projekt ustawy, GMM, GMO