Warszawa  17 marca 2009  r.

Stanowisko KOALICJI “POLSKA WOLNA OD GMO” w sprawie porzÄ…dkowania krajowych regulacji prawnych  dotyczÄ…cych GMO do wytycznych Komisji Europejskiej w zakresie współistnienia upraw roÅ›lin transgenicznych z uprawami konwencjonalnymi i ekologicznymi przedstawione Komisji Spraw Unii Europejskiej Senatu RP w dniu 17.03.2009 r.

Wysoka Komisjo,

Jednym z naczelnych źródeÅ‚ prawa miÄ™dzynarodowego i krajowego stosowanego  w obszarze zagadnieÅ„ ochrony Å›rodowiska jest Zasada Zrównoważonego Rozwoju, z definicji  okreÅ›lana jako: „oddziaÅ‚ywanie aktywnoÅ›ci ludzi na globalne zasoby biofizyczne w taki sposób, aby postÄ™p ludzkoÅ›ci i zachowanie równowagi biofizycznej Å›wiata osiÄ…gane byÅ‚y na równi.”

Z treści tego fundamentalnego pojęcia przyjętego z inicjatywy ONZ przez

większość krajów świata oraz wszystkie kraje Europy, na tzw. Szczycie Ziemi w Rio de Janeiro w czerwcu 1992 r. wywodzą się wszystkie pozostałe zasady i regulacje prawne oraz podstawy polityki społeczno gospodarczej, a także procedury i gwarancje dotyczące ochrony środowiska oraz współistnienia ludzi w otoczeniu przyrody. Konwencja z Rio de Janeiro została wprowadzona do polskiego prawa w roku 2002 (Dz.U. z 2002 r, nr 184. poz 1532). Sygnatariusze tego dokumentu zobowiązali się do przestrzegania zawartych w nim 27-miu  zasad zrównoważonego rozwoju. Zasadą nr 15 jest Zasada Przezorności (nazywana także Zasadą Ostrożności).

Na konferencji w sprawie Zasady PrzezornoÅ›ci jaka odbyÅ‚a siÄ™ w roku 1998 w Wingspread, USA,  przyjÄ™to bardziej szczegółowe sformuÅ‚owanie w brzmieniu:  „JeÅ›li jakieÅ› dziaÅ‚anie może zagrażać Å›rodowisku lub ludzkiemu zdrowiu, to Å›rodki zaradcze należy podejmować nie czekajÄ…c na naukowe ustalenie wszystkich zależnoÅ›ci miÄ™dzy przyczynami i skutkami. Ciężar dowodu powinien spoczywać na tych, którzy podejmujÄ… potencjalnie szkodliwe dziaÅ‚anie.”

Tak rozumianÄ… ZasadÄ™ potwierdza drugie zdanie art. 174 pkt 2 TWE, wskazujÄ…ce, iż polityka Wspólnoty wobec Å›rodowiska opiera siÄ™ na powyższej Zasadzie PrzezornoÅ›ci. Wynika       z niej konsekwentne  – ciążący na wszystkich podmiotach obowiÄ…zek doÅ‚ożenia należytej starannoÅ›ci w ocenie skutków, jakie dla Å›rodowiska może przynieść nowo podejmowana decyzja lub uruchamiana dziaÅ‚alność. Odpowiednie dziaÅ‚ania powinny być podejmowane z wyprzedzeniem, tzn. już wtedy, gdy zachodzi uzasadnione prawdopodobieÅ„stwo, że powstanie problem ekologiczny, wymagajÄ…cy rozwiÄ…zania, a nie dopiero wtedy, gdy praktyka lub nauka potwierdzÄ… jego istnienie.

Jednak dotychczasowa polityka Unii Europejskiej oraz tych krajów członkowskich które podporządkowują się jej bezkrytycznie, w obszarze regulacji dotyczących organizmów genetycznie modyfikowanych posiada znamiona systemowego omijania lub wręcz jawnego łamania Zasady Przezorności.

PoglÄ…d taki prezentuje również znaczna część polskich naukowców, którzy w kolejnym oÅ›wiadczeniu Komitetu Ochrony Przyrody PAN z dnia 28 stycznia 2008 r, przestrzegajÄ…cym przed stosowaniem GMO na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, jednoznacznie stwierdzajÄ…: „Wdrażanie nowych technologii powinno nastÄ™pować po wykluczeniu możliwoÅ›ci wystÄ…pienia negatywnych skutków zdrowotnych, ekologicznych i ekonomicznych. Nakazuje to jedna z głównych zasad prawnych Unii Europejskiej, zasada przezornoÅ›ci, obecnie także jawnie naruszana przez jej wÅ‚adze.”

Na terenie Unii Europejskiej, obowiązek implementacji Zasady Przezorności w obszarze stosowania GMO regulują przepisy zawarte w dyrektywie nr 2001/18WE dotyczącej zamierzonego uwolnienia do środowiska naturalnego organizmów genetycznie zmodyfikowanych.

Proponowany krajowy projekt ustawy „Prawo o organizmach genetycznie zmodyfikowanych” , który podąża Å›ladem wytycznych Komisji Europejskiej, jest niemal dokÅ‚adnÄ… kopiÄ… tej dyrektywy, posiada identycznÄ… konstrukcjÄ™ prawnÄ…, operuje definicjami i nomenklaturÄ… powielajÄ…c równoczeÅ›nie schematy zawartych w niej regulacji  prawnych.

Jednym z podstawowych zaÅ‚ożeÅ„ dyrektywy 2001/18/WE, a wiÄ™c również przedÅ‚ożonego projektu ustawy „Prawo o organizmach genetycznie zmodyfikowanych”, jest przyjÄ™cie  tezy, że na podstawie tych  przepisów mogÄ… być uwalniane do Å›rodowiska jedynie organizmy transgeniczne, których bezpieczeÅ„stwo potwierdzone jest poza wszelkÄ… wÄ…tpliwość.

Jednakże od chwili wejścia w życie Dyrektywy 2001/18 nastąpił znaczny postęp  naukowy w dziedzinie biotechnologii.

W Å›wietle ostatnich badaÅ„ pojÄ™cie „bezpieczeÅ„stwo” w odniesieniu do GMO, w praktyce nie powinno mieć żadnego zastosowania.

Przede wszystkim, już od kilku lat nauka posiada dowody na brak jakiejkolwiek stabilności organizmów GM, objawiającej się nie tylko na wyciszaniu lub wzmacnianiu funkcji transgenu w następnych pokoleniach, lecz również na zburzeniu   logicznej aranżacji  i struktury całego genomu.  W efekcie, właściwości danej linii organizmów transgenicznych mogą ulec diametralnej  zmianie. Organizmy genetycznie  modyfikowane pierwotnie uznane jako bezpieczne  i jako takie dopuszczone na podstawie przepisów dyrektywy 2001/18 ,   mogą  przekształcić się w odmianę niebezpieczną, a co gorsze niemożliwą do wykrycia i śledzenia w środowisku.

Pod względem prawnym stają się one nielegalne.

Znane są udokumentowane przypadki szkodliwego wpływu upraw roślin genetycznie modyfikowanych na zdrowie i życie ludzi zamieszkujących  lub przebywających w okolicach tych upraw. Nowe, wcześniej nieznane  kombinacje białek, przenoszone przez pyłek roślin transgenicznych,  a następnie  wchłaniane przez ludzi i zwierzęta, mogą wyzwalać szokowe reakcje alergiczne prowadzące nawet do śmierci. Organizmy genetycznie modyfikowane mogą  powodować zmiany patologiczne w narządach wewnętrznych odpowiedzialnych za detoksykację (wątroba i  nerki ) oraz prawidłową gospodarkę cukrem organizmu (trzustka), są także potencjalnym źródłem chorób układu pokarmowego i nerwowego, wykazują wysokie właściwości kancerogenne.  Istotne zagrożenia stanowią bakteryjne i wirusowe wektory (nośniki transgenów) stosowane w technologii produkcji roślin GM. Sekwencje oboczne (flankujące transgen) pochodzenia wirusowego mogą się wyszczepiać i tworzyć nowe typy cząsteczek patogennych. Gen oporności na antybiotyk włączany do wektora transgenu  (gen włączany jest po to, aby  wyselekcjonować te komórki roślinne, które wbudowały transgen w procesie produkcji rośliny GM) może się przenosić na organizmy bakteryjne powodując nieprzewidywalne skutki. Zjawisko takie spostrzegano w  bakteriach jelit u człowieka.

DokonujÄ…c oceny projektu ustawy pod katem jego zgodnoÅ›ci z nadrzÄ™dnymi źródÅ‚ami prawa miÄ™dzynarodowego należy zatem jednoznacznie stwierdzić, iż projekt jest  wadliwy i wewnÄ™trznie sprzeczny. Pomimo  wyraźnego odwoÅ‚ania siÄ™ do ProtokoÅ‚u z Rio i Zasady PrzezornoÅ›ci, w treÅ›ci tego  dokumentu zawarto przepisy sankcjonujÄ…ce zamierzone, niekontrolowane uwolnienie do Å›rodowiska – niebezpiecznych  ze swej natury organizmów genetycznie  modyfikowanych.  Skomplikowane  reguÅ‚y udzielania zezwoleÅ„ i kontroli nie zapewniają  skutecznoÅ›ci w ochronie Å›rodowiska przed nieodwracalnym skażeniem materiaÅ‚em transgenicznym.  Naukowcy ostrzegajÄ…, że wprowadzenie sztywnych reguÅ‚ Å›rodowiskowych w przypadku szerokiego stosowania otwartych upraw polowych roÅ›lin GMO jest w praktyce niemożliwe. Nieodwracalne zniszczenia sÄ… nieuniknione, a straty ekonomiczne nieobliczalne.

Reasumując należy zatem jednoznacznie stwierdzić, że proponowanie powyższych regulacji  leży w skrajnej sprzeczności z porządkiem prawnym przyjętym przez Polskę w formie ratyfikowanej w 2002 roku Konwencji z Rio de Janerio, której stroną jest również Wspólnota Europejska  i nieuchronnie prowadzi do jego łamania.

Wysoka Komisjo,

W naszym głębokim przekonaniu nie istnieją żadne przesłanki dla konieczności podporządkowywania się instrukcjom Komisji Europejskiej oraz naciskom przemysłu biotechnologicznemu kosztem rezygnacji,  z istniejącego już,  prawnego systemu ochrony terytorium Polski przed skażeniem materiałem transgenicznym.

Rząd RP powinien w pełni respektować i niezwłocznie egzekwować przepisy zawarte w  Ustawie o nasiennictwie  i Ustawie o paszach, które jednoznacznie zakazują stosowania roślin transgenicznych w uprawach polowych i żywieniu zwierząt, lecz obecnie są przepisami martwymi.

W naszej ocenie, na forum Unii Europejskiej należy niezwłocznie podjąć skuteczne kroki na rzecz zmiany prawodawstwa wspólnotowego w kierunku pełnej implementacji  Zasady Przezorności,  poprzez wprowadzenie  bezwzględnego zakazu wszelkich zastosowań organizmów genetycznie zmodyfikowanych połączonych z ich  uwolnieniem do środowiska naturalnego oraz stosowaniem  w żywieniu ludzi i zwierząt, dopóki nie zostanie osiągnięty stan pełnej pewności naukowej  w odniesieniu do całkowitego bezpieczeństwa GMO.

Paweł Połanecki

Z up. Komisji SterujÄ…cej

Koalicji Polska Wolna od GMO

Koalicja „POLSKA WOLNA OD GMO” jest inicjatywÄ… obywatelskÄ… powoÅ‚anÄ… w celu wywierania wpÅ‚ywu oraz wspomagania organów paÅ„stwa w realizacji celu okreÅ›lonego w nazwie naszej organizacji. Koalicja zrzesza 257 podmiotów, w tym czÅ‚onków indywidualnych, a wÅ›ród nich naukowców, lekarzy, urzÄ™dników, nauczycieli,  rolników i zwykÅ‚ych obywateli. Grupujemy także czÅ‚onków instytucjonalnych: stowarzyszenia, instytucje, a nawet gminy (w liczbie tysiÄ™cy czÅ‚onków),  przeciwników zastosowaÅ„ GMO, które mogÄ… doprowadzić do caÅ‚kowitego zniszczenia  uksztaÅ‚towanej  od wieków struktury polskiego rolnictwa. Nasi czÅ‚onkowie aktywnie dziaÅ‚ajÄ…ce na rzecz zachowania tradycyjnych, konwencjonalnych i ekologicznych metod produkcji zdrowej polskiej żywnoÅ›ci, których depozytariuszami od pokoleÅ„ sÄ… rodzinne gospodarstwa wiejskie.

Jesteśmy głęboko zaniepokojeni uległością naszego Rządu, który pod pozorem dostosowywania się do prawa unijnego, realizuje w istocie cele wąskiej grupy biznesu agrobiotechnologicznego.

Dzieje się to kosztem społecznym o niespotykanej dotychczas skali.  Zagrożona jest Polska Racja Stanu.

Koalicja Polska Wolna od GMO Warszawa 17 marca 2009 r.

KOALICJA “POLSKA WOLNA OD GMO”

ul. Chłodna 48 / 153

00-872 Warszawa

www.polska-wolna-od-gmo.org